Lichtspectrum en golflengte: hoe planten blauw, groen, rood en verrood gebruiken
Een kweeklamp wordt verkocht met getallen als 660 nm en 3000 K. Hier staat wat die golflengten zijn, wat een plant ermee doet en waar de wetenschap nog niet uit is.
Het lichtspectrum is de verdeling van licht over golflengten. Golflengte wordt uitgedrukt in nanometer (nm), een miljardste meter, en bepaalt de kleur die mensen zien: kort is violet en blauw, lang is rood. Het zichtbare spectrum loopt volgens de gangbare definitie van ongeveer 400 tot 750 nm; de internationale normen hanteren 380–780 nm.
Planten „zien” licht anders dan mensen. Voor de groei telt vooral hoeveel fotonen er binnen een bepaald bereik vallen, en daarnaast gebruikt de plant kleuren als signaal. Deze pagina legt de wetenschap uit; hoe je het spectrum van een lamp op de verpakking leest, staat bij full spectrum LED-kweeklampen.
De kleuren in nanometers
Het Engelstalige Wikipedia-artikel over groeilampen deelt het licht voor planten in vijf banden in.
| Band | Golflengte | Wat je vaak op een lamp ziet |
|---|---|---|
| UV-A | 320–400 nm | zelden, soms als extra diode |
| Blauw | 400–500 nm | in wit licht; losse diodes rond 450 nm |
| Groen | 500–600 nm | in wit licht |
| Rood | 600–700 nm | extra diodes rond 660 nm |
| Verrood | 700–750 nm | extra diodes rond 730 nm |
Het bereik van 400 tot 700 nm heet PAR, fotosynthetisch actieve straling. Volgens de Nederlandse Wikipedia over PAR zijn de fotonen daarin niet gelijk: blauwe zijn energierijk, rode energiearm. Omdat fotosynthese afhangt van het aantal fotonen en niet van hun energie, wordt licht voor planten in fotonen geteld. Hoe dat werkt, staat bij PPFD en DLI voor planten.
Wat een plant met elke kleur doet
Chlorofyl, het bladgroen, neemt vooral blauw en rood licht op en minder groen; daarom zien bladeren er groen uit. Dat betekent niet dat groen licht nutteloos is.
- Blauw: volgens de RHS stimuleert blauw licht de groei in het algemeen; veel blauw met weinig rood geeft gedrongen planten met donker blad en weinig bloemen (uitleg van de RHS over kunstlicht).
- Rood: belangrijk voor groei en bloei, schrijft de RHS. Te veel rood of verrood geeft lange, slappe stengels.
- Groen: het Wikipedia-artikel vermeldt dat planten onder alleen rood en blauw kunnen groeien, maar dat veel studies betere groei laten zien met groen erbij.
- Verrood: licht tussen 700 en 750 nm valt buiten de klassieke PAR, maar werkt volgens onderzoek dat Apogee Instruments beschrijft samen met het licht binnen PAR. Apogee meet daarom ook een „extended PAR” van 400 tot 750 nm (uitleg over ePAR bij Apogee).
Naast fotosynthese gebruiken planten lichtreceptoren, zoals fytochromen en cryptochromen, die verschillende delen van het spectrum waarnemen. Via die receptoren beïnvloedt licht volgens hetzelfde Wikipedia-artikel onder meer de kieming en de overgang naar bloei.
Kleurtemperatuur: wat 3000 K en 5000 K betekenen
Witte LED-kweeklampen noemen hun licht in kelvin. Een lagere kleurtemperatuur is warmer en roder, een hogere koeler en blauwer. Bij kweeklampen betekent dat: diodes van 3000 K geven naar verhouding meer rood, diodes van 5000 K meer blauw. Spider Farmer combineert beide in zijn quantum boards, aangevuld met rode diodes rond 660 nm en verrode rond 730 nm. Professionele lampen zoals die van Fluence tonen hun spectrum als grafiek met pieken in blauw en rood en een brede witte band.
UV-lampen voor planten
UV-A ligt onder de 400 nm en telt dus niet mee in PAR. Een UV-lamp is daarmee geen vervanging voor een groeilamp. Over welke hoeveelheid UV welke plant goed doet, geven de bronnen op deze pagina geen bruikbare getallen, dus die staan hier ook niet. Kweeklampfabrikanten zoals Spider Farmer raden in hun handleiding aan niet zonder beschermende bril recht in de lamp te kijken.
Veelvoorkomende misverstanden
- „Planten gebruiken alleen rood en blauw.” Groen en verrood doen ook mee.
- „Paars licht is beter.” Lampen met alleen rode en blauwe diodes geven een smal spectrum; witte lampen met extra rood geven een breder spectrum, zoals de specificaties van de huidige modellen laten zien.
- „Het spectrum is belangrijker dan de hoeveelheid licht.” Een lamp met een mooi spectrum maar te weinig µmol/s blijft te zwak.
Hoe je met spectrum, hoeveelheid en oppervlak samen een lamp kiest, staat in het overzicht van kweeklampen.
Veelgestelde vragen
Wat betekent nm bij een kweeklamp?
Nm staat voor nanometer, een miljardste meter, en geeft de golflengte van het licht aan. Een diode van 660 nm geeft dieprood licht, een van 450 nm blauw. Wit licht bestaat uit veel golflengten tegelijk.
Welke golflengte heeft rood licht?
Rood licht ligt ongeveer tussen 600 en 700 nm. Kweeklampen voegen vaak diodes rond 660 nm toe. Verrood ligt daarboven, tussen 700 en 750 nm, en wordt meestal met diodes rond 730 nm gemaakt.
Welke golflengte heeft blauw licht?
Blauw licht ligt ongeveer tussen 400 en 500 nm. In witte LED's zit het vanzelf; losse blauwe diodes zitten vaak rond 450 nm. Volgens de RHS stimuleert blauw licht de groei.
Waarom zijn bladeren groen als ze groen licht gebruiken?
Chlorofyl neemt blauw en rood licht sterker op dan groen. Een deel van het groene licht wordt teruggekaatst, en dat is wat je ziet. Het deel dat wel wordt opgenomen, draagt bij aan de groei.
Heb ik een UV-lamp nodig voor mijn planten?
Voor groei niet: UV valt buiten het bereik van 400 tot 700 nm dat planten voor fotosynthese gebruiken. Voor extra effecten van UV geven de bronnen hier geen bruikbare hoeveelheden, dus wees terughoudend.