Het kweekkastje: een mini-kas om zaailingen en stekken op gang te helpen
Een kweekkastje is geen kleine kweekkast maar een bak met deksel die warmte en vocht vasthoudt. Soms met verwarming; een eigen lamp hebben alleen de grotere vormen, zoals een opkweektent of kweekstation. Hier staat welke soorten er zijn en wanneer je een lamp of een tent nodig hebt.
Wie „kweekkastje” zegt, bedoelt meestal een propagator: een lichte bak, vaak van kunststof, met een doorzichtig deksel dat wel of niet te ventileren is. De Britse Royal Horticultural Society omschrijft het in haar uitleg over binnen zaaien als een draagbare constructie die een vochtige, iets warmere omgeving geeft, handig om zaden te laten kiemen en stekken te laten wortelen, soms met een thermostaat. Een grote kweekkast met eigen lamp en afzuiging is iets anders; dat verschil staat bij kweekkasten.
Het oude adres van deze pagina noemde een bepaald model „zonder lamp” van 0,35 m². Van dat model is vandaag geen fabrieksopgave te vinden bij de bronnen die deze site gebruikt, dus hieronder staan geen specificaties van dat kastje. Wel wat een kastje van dit type doet, en wanneer het genoeg is.
Werk je met een verwarmd kastje of een verwarmingsmat: dat is een elektrisch apparaat in een vochtige omgeving. Volg de handleiding, gebruik een geaard stopcontact en leg de mat niet onder water of onder een lekkende bak.
De soorten naast elkaar
Van eenvoudig naar uitgebreid zijn er vier vormen. Ze verschillen in warmte, licht en hoeveel je zelf regelt.
| Soort | Warmte | Licht | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Kweekbak met deksel | alleen kamertemperatuur | daglicht van de vensterbank | kiemen van de meeste groente- en kruidenzaden |
| Verwarmde propagator | ingebouwde verwarming, soms met thermostaat | daglicht | zaden die warmte vragen, stekken |
| Opkweektent | kamertemperatuur of een verwarmingsmat | eigen LED | zaailingen en stekken zonder vensterbank |
| Kweekstation | regeling en optionele mat | ingebouwde LED | opkweek, kruiden en microgreens op planken |
Een kastje „zonder lamp” is dus het normale geval. Het deksel doet het werk: het houdt vocht vast, zodat de bovenlaag van de grond niet uitdroogt terwijl een zaad kiemt.
Warmte: hoeveel en waarom
De RHS schrijft dat de meeste zaden ongeveer 18 °C nodig hebben om te kiemen, en dat je de specifieke eisen op het zaadzakje controleert. Een warme vensterbank in een verwarmd huis haalt dat vaak, een koude slaapkamer of een zolder in maart niet. Daar helpt een verwarmde propagator of een verwarmingsmat onder de bak.
- Onverwarmd kastje: genoeg in een verwarmde huiskamer, voor zaden waarvan het zakje een gewone kamertemperatuur noemt.
- Verwarmd kastje of mat: nuttig in een koele ruimte, of voor zaden waarvoor het zakje een hogere kiemtemperatuur noemt.
- Thermostaat: voorkomt dat de bak te warm wordt als de zon erop staat.
Een fabrieksvoorbeeld: Secret Jardin adviseert bij zijn GR60 een verwarmingsmat voor stekken en zaden bij een omgevingstemperatuur van 15 tot 25 °C, volgens de brochure van dat kweekstation. Dat is een advies van de fabrikant voor zijn eigen product, geen algemene regel.
Licht: wanneer een lamp nodig wordt
Zolang het zaad kiemt, is licht minder belangrijk dan warmte en vocht. Zodra de eerste blaadjes boven de grond staan, verandert dat. De RHS noemt een kas of een vensterbank op het zuiden of westen als ideale plek, en adviseert een lichte plek voor de jonge planten.
Een zaailing die te weinig licht krijgt, groeit lang en dun naar het raam toe. Dat is het moment om een lamp te overwegen. Voor zaailingen is weinig vermogen nodig. Secret Jardin geeft voor zijn kleinste opkweektent, de Dark Propagator DP60 van 60 x 40 x 60 cm, in de datasheet van de Dark Propagator een LED-advies van 20 W voor zaailingen en stekken (Level I) en 40 W voor jonge planten (Level II), uitgaande van lampen van 2,0 µmol/J.
| Opkweektent (Secret Jardin) | Maat | LED Level I | LED Level II |
|---|---|---|---|
| Dark Propagator DP60 | 60 x 40 x 60 cm | 20 W | 40 W |
| Dark Propagator DP90 | 90 x 60 x 98 cm | 40 W | 80 W |
| Dark Propagator DP120 | 120 x 60 x 190 cm | 40 W per plank | 80 W per plank |
De DP120 staat in dezelfde datasheet als 190 cm en in de tabel als 192 cm hoog; het verschil is klein, maar meet voor je hem ergens neerzet. Het advies geldt volgens de datasheet „per floor”, dus per laag.
Zaaien in een kweekkastje
Het zaaien zelf is in elk kastje hetzelfde: vochtige zaaigrond, zaaien volgens het zakje, deksel erop, dagelijks luchten bij veel condens en het deksel eraf zodra de meeste zaden boven staan. Hoe je dat met een verwarmde bak doet, welke temperatuur de meeste zaden volgens de RHS nodig hebben en hoe je daarna afhardt, staat stap voor stap bij de verwarmde kweekbak. Deze pagina gaat over de keuze van het kastje en over het moment waarop een deksel niet meer genoeg is en er een lamp bij moet.
Veelgemaakte fouten
- Deksel te lang dicht. Constant natte lucht rond de stengels geeft schimmel.
- Kastje in de volle zon. Onder een dicht deksel loopt de temperatuur snel op.
- Te laat licht. Een zaailing die al lang en slap is, herstelt moeilijk.
- Een grote tent voor een paar trays. Voor alleen voorzaaien is een kastje of een kleine opkweektent genoeg. Wil je wel verder kweken tot oogst, kijk dan naar een kweektent zelf samenstellen, naar complete kweektenten met LED of naar het overzicht van kweektenten.
Veelgestelde vragen
Wat is een kweekkastje?
Een bak met een doorzichtig deksel die warmte en vocht vasthoudt, zodat zaden kiemen en stekken wortelen. Het Engelse woord is propagator. Sommige hebben verwarming, bijna geen enkele heeft een eigen lamp.
Heb ik een kweekkastje met verwarming nodig?
Alleen als de plek te koud is. De RHS noemt ongeveer 18 °C als kiemtemperatuur voor de meeste zaden. In een koude ruimte of voor warmteminnende zaden helpt een verwarmd kastje of een mat met thermostaat.
Heeft een kweekkastje licht nodig?
Voor het kiemen nauwelijks, daarna wel. Zodra de eerste blaadjes er zijn, moet het kastje op een lichte plek staan of onder een lamp.
Wat is het verschil tussen een kweekkastje en een kweekkast?
Een kweekkastje is een kleine bak met deksel voor zaailingen. Een kweekkast is een dichte kast met eigen lamp en afzuiging, waarin planten kunnen doorgroeien.
Hoe lang blijven zaailingen in het kweekkastje?
Tot de meeste zaden boven staan; dan gaat het deksel open of eraf. Daarna groeien ze verder op een lichte plek en worden ze afgehard voor ze naar buiten gaan.